Türkiye’de son yıllarda giderek büyüyen hobi bahçesi tartışmaları, çoğu zaman yüzeysel bir bakış açısıyla ele alınıyor. Oysa mesele, yalnızca kaçak yapılaşma ya da tarım arazilerinin bölünmesi değil; aynı zamanda toplumsal bir ihtiyacın, plansızlıkla birleşerek sorun üretmesidir. Bu nedenle konuya toptancı bir yaklaşımla değil, çok boyutlu ve dengeli bir perspektifle bakmak gerekiyor.
Her şeyden önce şu gerçeği kabul etmek gerekir: Bu bir ihtiyaçtır. Türkiye’de insanlar toprağa dokunmak, üretmek ve doğayla bağ kurmak istiyor. Aynı zamanda, özellikle büyük şehirlerde artan konut fiyatları karşısında, daha ulaşılabilir koşullarda bir mülk sahibi olma arayışı da giderek güçleniyor. Hobi bahçeleri, tam da bu iki ihtiyacın kesişiminde ortaya çıkan “kestirme” bir çözüm olarak yaygınlaştı. Ancak bu çözümün hukuki ve planlama zemini büyük ölçüde eksik kaldı.
Sorunun temelinde plansızlık yatıyor. Tarım arazilerinin küçük parsellere bölünerek kontrolsüz şekilde hobi bahçesine dönüştürülmesi, sadece mülkiyet sorunları yaratmakla kalmıyor; aynı zamanda tarımsal üretimde verim kaybına da yol açıyor. Çünkü tarımda ölçek ekonomisi esastır. Arazi büyüdükçe verim artar, maliyetler düşer ve üretim sürdürülebilir hale gelir. Buna karşılık, geniş ve verimli tarım alanlarının parçalanması, üretim kapasitesini zayıflatır.
Ancak burada yapılması gereken, hobi bahçelerini tamamen yasaklamak ya da tüm kullanıcıları aynı kefeye koymak değildir. Asıl ihtiyaç, doğru planlama ve net bir ayrımdır. Bir yanda gerçekten toprağı işlemek, üretmek ve küçük ölçekli bir yaşam alanı oluşturmak isteyen vatandaşlar; diğer yanda ise tarım arazilerini lüks konut alanına çeviren, havuzlu villalar ve ticari yapılar inşa edenler bulunuyor. Bu iki grubun aynı şekilde değerlendirilmesi, hem adalet duygusunu zedeler hem de sorunu çözmek yerine derinleştirir.
Nitekim, tarım arazileri üzerine yapılan lüks yapılaşmaların önüne geçilmesi son derece yerinde bir yaklaşımdır. Bu tür yapılar, sadece toprağın doğal yapısını bozmakla kalmaz, aynı zamanda tarımsal bütünlüğü de kalıcı biçimde tahrip eder. Bu noktada denetimlerin sıkılaştırılması ve yaptırımların uygulanması kaçınılmazdır.
Öte yandan, hobi bahçelerinin tamamını “kaçak” ya da “zararlı” olarak tanımlamak da gerçekçi değildir. Pek çok örnekte, atıl durumda bulunan arazilerin hobi bahçeleri sayesinde yeniden üretime kazandırıldığı görülmektedir. Bu da göz ardı edilmemesi gereken önemli bir katkıdır.
Dolayısıyla çözüm, yasaklamak değil planlamaktır. Her şehirde, tarımsal niteliği düşük ya da kontrollü şekilde kullanılabilecek alanlar belirlenmeli; bu bölgeler imar planlarıyla hobi bahçesi kullanımına açılmalıdır. Belirlenecek asgari parsel büyüklükleri ve yapılaşma sınırlarıyla, hem kontrol sağlanabilir hem de suistimallerin önüne geçilebilir. Vatandaşlara uygun fiyatlı, planlı ve altyapısı hazırlanmış alanlar sunulduğunda, kaçak ve düzensiz yapılaşmanın da doğal olarak azalacağı açıktır.
Aksi halde, bugün kırsalda ortaya çıkan bu dağınık yapılaşma, geçmişte şehirlerde yaşanan gecekondu sorunlarının bir benzerine dönüşme riski taşımaktadır. Plansızlık, sadece bugünün değil, geleceğin de sorunu haline gelir.
Sonuç olarak, hobi bahçeleri meselesi siyah-beyaz bir denklem değildir. Burada yapılması gereken; ihtiyacı doğru tanımlamak, yanlış uygulamaları net şekilde ayırmak ve sürdürülebilir bir planlama yaklaşımı geliştirmektir. Türkiye’nin hem tarım arazilerini korumaya hem de vatandaşının toprakla kurduğu bağı yaşatmaya aynı anda ihtiyacı vardır. Bu denge kurulabildiği ölçüde, tartışmalar da çözüm üretir hale gelecektir.
Bu konu bugün bir sorun haline geldiyse, bu merkezi hükumet ve onun yereldeki yapılanmasının hataları yüzünden ortaya çıktı. Bu unutulmadan çözüm geliştirilmeli.
