Kentsel dönüşüm süreci yalnızca ev sahiplerini değil, kiracıları da yakından ilgilendiriyor. Riskli yapı ilan edilen binalarda yaşayan kiracılar, çoğu zaman tahliye sonrası haklarının sona erdiğini düşünse de son dönemde verilen yargı kararları bu algıyı değiştiriyor. Özellikle yeniden inşa edilen taşınmazların kiraya verilmesi aşamasında, eski kiracılara tanınan öncelik hakkı, kiracılar açısından önemli bir güvence oluşturuyor.
Kentsel dönüşümde kiracıya tazminat yolu açıldı
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında yürütülen kentsel dönüşüm projelerinde, binası yıkılarak yeniden yapılan taşınmazlarda kiracılar için kritik bir hak bulunuyor. Buna göre, dönüşüm tamamlandıktan sonra mülk sahibi daireyi yeniden kiraya vermek isterse, eski kiracıya öncelik tanımak zorunda.
Bu yükümlülüğün ihlal edilmesi halinde ise kiracı lehine tazminat hakkı doğuyor.
Öncelik hakkının şartları neler?
Yargı kararlarıyla netleşen uygulamaya göre öncelik hakkının kullanımı şu esaslara dayanıyor:
Noter bildirimi zorunlu: Mülk sahibi, daireyi kiraya vermeden önce durumu noter aracılığıyla eski kiracıya bildirmekle yükümlü.
Bir aylık süre: Bildirimi alan kiracı, bir ay içinde evi kiralamak isteyip istemediğini yazılı olarak beyan etmeli.
İhlal halinde tazminat: Eğer mülk sahibi, eski kiracıya bildirim yapmadan veya teklif sunmadan daireyi üçüncü kişiye kiralarsa, kiracıya en az bir yıllık kira bedeli tutarında tazminat ödemek zorunda kalıyor.
Tazminat tutarı nasıl hesaplanıyor?
Tazminat hesabında esas alınan bedel, kiracının tahliyeden önce ödediği son aylık kira bedeli oluyor.
Örneğin aylık 20 bin TL kira ödeyen bir kiracı, öncelik hakkı ihlal edilerek dairenin başkasına kiralanması halinde en az 240 bin TL tazminat talep edebiliyor. Mahkemeler, somut olayın özelliklerine göre bu tutarın üzerinde tazminata da hükmedebiliyor.
Kiracılar hangi desteklerden yararlanabiliyor?
Kentsel dönüşüm sürecinde kiracılar yalnızca tazminat hakkına sahip değil. Devlet tarafından sağlanan çeşitli destekler de bulunuyor:
Taşınma yardımı:
Riskli yapı ilan edilen binada en az bir yıldır ikamet eden kiracılara, illere göre değişmekle birlikte 2025 yılı itibarıyla yaklaşık 2–3 aylık kira bedeline denk gelen tek seferlik taşınma desteği veriliyor.
Tahliye süresi:
Riskli yapı tespiti kesinleştikten sonra kiracılara genellikle 60 gün + 30 gün olmak üzere toplam 90 güne kadar tahliye süresi tanınıyor.
Kredi desteği:
Kentsel dönüşüm nedeniyle konutunu kaybeden kiracılar, yeni bir konut satın almak istemeleri halinde faiz destekli konut kredilerinden yararlanabiliyor.
Uzmanlar uyarıyor: Bildirim yapılmadan kiralama riskli
Hukukçular, özellikle dönüşüm sonrası mülk sahiplerinin eski kiracıyı devre dışı bırakarak doğrudan yeni kiracıyla sözleşme yapmasının ciddi hukuki sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor. Noter bildirimi yapılmadan gerçekleştirilen kiralamalar, mülk sahipleri açısından yüksek tutarlı tazminat davalarına yol açabiliyor.
