İcra yoluyla satış süreçlerinde teminat uygulaması, hem alacaklı hem borçlu açısından kritik bir güvence mekanizması oluşturuyor. Ancak 24 Kasım 2021’de yapılan düzenleme ile icra ihalelerine teminatsız katılma şartları önemli ölçüde değişti. Yeni düzenlemeye göre artık yalnızca satış talep eden ve artırmaya katılmak isteyen alacaklı teminatsız ihaleye katılabiliyor.
Bu değişiklik, kimi alacaklılar açısından kolaylık sağlarken, özellikle rehin alacaklılarının ve satış talep etmeyen haciz alacaklılarının teminat yükümlülüğünü artırdı.
Yeni düzenlemede teminatsız katılabilecek kişiler
7343 sayılı Kanun ile İcra ve İflas Kanunu’nun 114. maddesinde yapılan değişiklik doğrultusunda teminat muafiyetinden yararlanabilecek kişiler şunlardır:
Satış talep eden ve artırmaya katılmak isteyen alacaklı,
Ortaklığın giderilmesi davalarında pay sahibi.
Bunun dışındaki herkes, artırmaya katılmak için muhammen bedelin %10’u oranında teminat yatırmak zorunda.
Hangi alacaklı teminatsız ihaleye katılabilir?
Bir alacaklının teminat muafiyetinden yararlanabilmesi için iki temel şart var:
1. satış talep eden alacaklı olması
İhaleyi talep eden alacaklı, satış isteyen konumunda olduğundan sattığı malın ihalesine teminatsız katılabiliyor.
Burada önemli bir ayrıntı:
Satış talep eden alacaklının alacağı, muhammen bedelin en az %10’unu karşılamalıdır.
Aksi halde eksik kısım tamamlanmak zorunda.
2. Önceki haciz veya rehinlerin etkisi
Eğer satış isteyen alacaklıdan önce haciz veya rehin varsa, bu alacaklar muhammen bedelden düşülüyor.
Geriye kalan kısım teminat tutarını karşılıyorsa alacaklı teminatsız katılabiliyor.
Yargı kararları ne diyor?
“Satış isteyen alacaklı olmayan kişi teminatsız katılamaz”
İstanbul BAM ve Yargıtay kararlarında, satış talebinde bulunmayan haciz alacaklılarının veya rehin alacaklılarının teminatsız katılamayacağı net şekilde vurgulanıyor.
Aynı derecedeki alacaklılar
Yargıtay’ın 2017 tarihli kararında, bir alacaklının satış istemesi halinde aynı derecedeki diğer alacaklıların da satış talep etmiş sayılabileceği belirtilse de:
Bu durum teminat muafiyeti için satış isteyen alacaklı kabul edileceği anlamına gelmiyor.
Yani satış talebi bakımından “aynı derecede olma”, otomatik muafiyet sağlamıyor.
Rehin alacaklısı satış istemediyse muaf değil
Rehin alacaklısının rehin hakkının varlığı teminatsız katılım için yeterli değil.
Satış talep etmediyse teminat yatırmak zorunda.
Uygulamada doğan belirsizlikler
Mevzuat net olsa da uygulamada iki önemli tartışma alanı bulunuyor:
1. “Satış isteyen alacaklı” kimdir?
Bazı alacaklılar satış talep etmese bile dosya derecesi gereği satış talebinden yararlanabiliyor. Ancak teminat muafiyeti açısından bu durum geçerli sayılmıyor; Yargıtay bu konuda çok açık.
2. Motorlu araçlarda zorunlu satış talebi karışıklığı
Araç hacizlerinde satış talebi ve kıymet takdiri birlikte yapılmak zorunda olduğundan, bazı alacaklılar bu talebi sadece kıymet takdiri için yapıyor.
Bu nedenle farklı bir dosyadaki araç satışında teminatsız katılma hakkı her zaman doğmuyor.
Uzman görüşü
Teminat muafiyeti, alacaklının ihaleye katılım maliyetini düşürse de aynı zamanda borçlu açısından adil satış ilkesiyle yakından ilgili. Rehin alacaklılarının veya satış talep etmemiş haciz alacaklılarının teminatsız katılamaması, yargı kararlarının da gösterdiği üzere önemli tartışmaları beraberinde getiriyor.
Cebri İcra Kanunu Taslağı’nda yer alan “satışa çıkarılan mal üzerinde ayni hakkı olan alacaklının teminatsız katılabilmesi” yönündeki düzenleme bu sorunu büyük ölçüde çözmeyi hedefliyor.
Teminatsız katılım yalnızca satış talep eden alacaklıya tanınıyor
Mevcut mevzuat çerçevesinde:
Teminatsız ihaleye yalnızca satış talep eden alacaklı katılabilir.
Alacağının, muhammen bedelin %10’unu karşılaması gerekir.
Önceki haciz veya rehinler varsa, bunlar düşülerek hesap yapılır.
Rehin alacaklısı, satış talep etmemişse teminatsız katılamaz.
Teminat yatırarak giren alacaklı, ihale sonrası payını sıra cetvelinde alır.
Bu nedenle her somut olayda dosya tarihi, haciz sırası, rehin durumu ve alacak miktarı birlikte değerlendirilmelidir.
Rakamlarla teminat muafiyeti
|
Daha adil olma süreci
Teminat muafiyetinin yalnızca satış isteyen alacaklı için geçerli olması, bazı dosyalarda alacaklılar arasında eşitsizliğe yol açabiliyor. Taslak düzenlemenin kabul edilmesi halinde özellikle ayni hak sahibi rehin alacaklıları açısından süreç daha adil hale gelecek.
