Türkiye'de hem satılamayan konutlar nedeniyle stoklar büyümeye devam ediyor hem de yüksek fiyatlar yüzünden ev sahibi olmak zorlaştığı için kiracılık hızla yaygınlaşıyor. Son 10 yılda yaklaşık 7 milyonluk artışla kiracı nüfusu 24 milyonu aşarken, aynı dönemde 1,6 milyon adet satılamayan konut birikti.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) “İstatistiklerle Aile” araştırmasına göre, 2014 yılında yüzde 61,1 olan ev sahipliği oranı 2024’te yüzde 56,1’e geriledi. Kiracı oranı ise yüzde 22,1’den yüzde 28’e yükseldi. Böylece 2024 itibarıyla kira ödeyenlerin sayısı 24 milyon 11 bin 884 kişiye ulaştı. Ortalama hane halkı büyüklüğü dikkate alındığında kirada yaşayan hane sayısı 7 milyon 712 bin 637 oldu.
Aynı dönemde Türkiye nüfusu yaklaşık 8 milyon artarken, bu artışın 6,8 milyonu kiracılardan oluştu. Buna göre son 10 yılda nüfusa eklenen her 100 kişiden yaklaşık 85’i kiracı konumuna düştü. Kiracı hanelere bu süreçte 2,9 milyon yeni hane eklendi.
Fiyatlar 18, kiralar 12 kat arttı
Konut fiyatlarındaki ve kiralardaki artışlar Türkiye’yi OECD ülkeleri arasında zirveye taşıdı. OECD verilerine göre, 2015-2024 döneminde konut fiyatları Türkiye’de yüzde 1.815,2 (18,2 kat) artarken, kiralar yüzde 1.198 (12 kat) yükseldi. Aynı dönemde OECD ortalamasında konut fiyatlarındaki artış yüzde 87,6, kiralardaki artış ise yüzde 45,7’de kaldı.
Gerçek fiyatlarla değerlendirildiğinde; 2015’te 500 bin TL olan bir konutun fiyatı 2024’te 9 milyon 576 bin TL’ye yükseldi. 2.500 TL olan bir kira ise 2025 ilk çeyreği itibarıyla yaklaşık 32.500 TL’ye ulaştı.
Satılan konutları kiracılar değil yatırımcılar alıyor
Konut piyasasında yatırım amaçlı alımların artışı da dikkat çekiyor. 2014’te konut satışlarında ipotekli (krediyle) ilk el konutların oranı yüzde 14,9 iken, 2024’te bu oran yüzde 2,6’ya düştü. Aynı dönemde toplam ipotekli satışların payı da yüzde 33,7’den yüzde 10,7’ye geriledi.
2024’ün ilk dört ayında satılan 454 bin 145 konuttan sadece 16 bin 388’i krediyle alınan ilk el konut oldu. Yani satılan konutların sadece yüzde 3,6’sı konut ihtiyacı olan bireyler tarafından krediyle alınabildi. Kalan büyük kısmı ise peşin ödemeyle ya da farklı finansman yöntemleriyle, genellikle yatırım amaçlı satın alındı.
Son 10 yılda 1,6 milyonluk konut stoku oluştu
Satılamayan konutların yarattığı stok da her geçen yıl büyüyor. 2015-2024 döneminde toplam 6 milyon 943 bin 251 konut için yapı kullanım izni alınırken, aynı dönemde ilk el konut satışı 5 milyon 308 bin 650’de kaldı. Bu fark nedeniyle piyasada 1 milyon 634 bin 601 adet satılmayı bekleyen konut stoku oluştu.
Bu tablo, Türkiye'de konut üretiminin ihtiyaç sahiplerinden çok yatırımcılara yönelik olduğunu ortaya koyarken, aynı zamanda kiracılığın kalıcı bir yaşam biçimine dönüşmeye başladığını gösteriyor.
Bu yazı Naki Bakır'ın Dünya Gazetesindeki makalesinden yararlanılarak hazırlandı.
