Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yapay zekâ tabanlı Kaşif sistemi, sahte fatura düzenleyenler ve haksız vergi iadesi talep edenlere karşı kapsamlı bir denetim mekanizması oluşturdu. Vergi Uzmanı Mehmet Aydoğmuş, sistemin işleyişine ilişkin yaptığı değerlendirmede, Türkiye’de faal mükelleflerin neredeyse tamamının iki günde bir analiz edildiğini vurguladı.
Aydoğmuş’a göre Kaşif, Maliye’nin 1999’dan bu yana adım adım güçlendirdiği dijital altyapının ulaştığı en ileri nokta. Sistem, yalnızca belgeleri değil, mükellef davranışlarını da analiz ederek riskli profilleri önceden tespit edebiliyor.
Sahte fatura ile mücadelede “karakter profili” dönemi
Kaşif sisteminin en dikkat çekici yönlerinden birinin, geçmiş denetim verilerinden hareketle sahte fatura düzenleyici ve kullanıcılarına ait karakter profilleri oluşturması olduğunu belirten Aydoğmuş, şöyle konuştu: 
“Vergi Denetim Kurulu müfettişlerinin bugüne kadar yaptığı tüm incelemeler ve Gelir İdaresi’nin olumsuz tespit içeren çalışmaları sisteme yükleniyor. Yapay zekâ, sahte fatura düzenleyicisinin nasıl davrandığını öğreniyor ve benzer profilleri anında işaretliyor.”
Bu sayede özellikle sırf sahte fatura kesmek amacıyla kurulan şirketler, faaliyete başladıkları gün tespit edilebiliyor. Düşük sermayeli bir işletmenin kısa sürede milyonlarca liralık, faaliyet alanıyla ilgisiz fatura kesmesi sistem tarafından otomatik risk sinyali olarak algılanıyor.
Vergi Denetim Kurulu’na anlık bildirim
Aydoğmuş, Kaşif sisteminin tespit ettiği riskleri anında Vergi Denetim Kurulu ve mükellefin bağlı olduğu vergi dairesi ile paylaştığını belirtti. Bu durumda;
Yoklama yapılabiliyor,
İncelemeye sevk süreci başlatılabiliyor,
Mükellef yakın takibe alınıyor.
Bu mekanizma sayesinde, sahte fatura zincirlerinin henüz büyümeden dağıtılması hedefleniyor.
Rakamlarla Kaşif sistemi
Günde taranan mükellef sayısı: Yaklaşık 4 milyon
Doğruluk oranı: %99’un üzerinde
Hata payı: %1’in altında
Sahte fatura amaçlı kurulan şirketlerin tespiti: İlk gün
Haksız vergi iadesi de mercek altında
Kaşif sistemi yalnızca sahte faturayı değil, haksız vergi iadesi taleplerini de yakından izliyor. Aydoğmuş, özellikle KDV ve stopaj iadelerinde ciddi bir risk alanı oluştuğuna dikkat çekti.
Bütçe kanununa göre vergi gelirlerinin yaklaşık %10,5’i iade edilirken, bazı yıllarda fiili iade oranının %16,5’e kadar çıktığını hatırlatan Aydoğmuş, bu farkın denetim ihtiyacını açıkça ortaya koyduğunu söyledi.
Uzman yorumu
“Kaşif sistemi artık sadece rakamlara bakmıyor. Mükellefin davranış biçimini, ticari mantığını ve riskli eğilimlerini analiz ediyor. Bu, denetimde hız ve etkinliği ciddi biçimde artırıyor.”
“Hata payı mümkün ama çok düşük”
Yapay zekâ destekli sistemlerde hata ihtimalinin teorik olarak her zaman var olduğunu belirten Aydoğmuş, Kaşif’in şu ana kadarki performansının son derece yüksek olduğunun altını çizdi. Özellikle KDV iade süreçlerinde kullanılan eski, manuel ağırlıklı yöntemlere kıyasla çok daha nokta atışı sonuçlar alındığını ifade etti.
Riskli bulunan işlemlerde mükelleflere yapılan bildirimlerin, çoğu zaman ön uyarı niteliği taşıdığını vurgulayan Aydoğmuş, sonradan yapılan incelemelerin büyük bölümünde sistemin haklı çıktığını söyledi.
Mükelleflere net uyarı
Mehmet Aydoğmuş, açıklamasının sonunda mükelleflere açık bir uyarıda bulundu:
“Sahte fatura ve haksız iade konusu artık çok daha hızlı ve kapsamlı şekilde tespit ediliyor. Bu alanda mesafeli davranmayan mükellefler ciddi risk altına girer. Kaşif sistemi, Türkiye’nin bu kronik sorununu gündemden çıkarmaya aday.”
