Türkiye, üç yılı aşkın süredir yürürlükte olan Kur Korumalı Mevduat (KKM) sisteminde sona yaklaştı. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) raporları ve bütçe verileri üzerinden yapılan hesaplamalara göre, KKM’nin ülkeye toplam maliyeti yaklaşık 60 milyar dolar oldu. Bu tutar, Türkiye’nin yakın ekonomik tarihindeki en pahalı düzenleyici adımlardan biri olarak öne çıkıyor.
Zirveden hızlı düşüş
20 Aralık 2021’de devreye alınan KKM, döviz kuru dalgalanmalarına karşı TL mevduat sahiplerini koruma amacı taşıyordu. 2022’de 140 milyar dolar büyüklüğe ulaşarak zirveye çıkan sistem, kademeli çıkış süreciyle son bir yılda 11,8 milyar dolara kadar geriledi. Toplam mevduatlar içindeki payı da %26,2’den %2 seviyesine düştü.
Lirada sert değer kaybı
KKM döneminde Türk lirası, dolar karşısında üst üste değer kayıpları yaşadı:
2021: %44
2022: %29
2023: %37
2024: %16
Bu değer kayıpları, Hazine’nin üstlendiği kur farkı ödemelerini rekor seviyelere çıkardı.
Ekonomistlerden sert eleştiriler
Ekonomi çevrelerinin başından beri karşı çıktığı KKM hakkında uzmanlar şu yorumlarda bulundu:
Dr. Mahfi Eğilmez: “Döviz talebini azaltmadı, sadece öteledi. Kamu maliyesi üzerinde büyük yük yarattı.”
Prof. Dr. Hakan Kara: “Para politikasının etkisini zayıflattı, risk primini düşürmek yerine yükseltti.”
Esen Çağlar: “Kur farkı ödemelerinden büyük mevduat sahipleri orantısız yararlandı.”
Uğur Gürses: “TL’yi güçlendirmesi beklenirken, çıkış beklentilerini güçlendirdi.”
Politika değişimi ve çıkış stratejisi
Mayıs 2023 seçimleri sonrası Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, düşük faiz-yüksek enflasyon politikasından vazgeçerek geleneksel para politikalarına döndü. Politika faizleri hızla yükseltildi, enflasyonun %75’ten %33,5’e düşmesiyle faiz indirimi süreci başladı.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, KKM bakiyesinin istikrarlı şekilde azaldığını belirterek “Resmi bitiş tarihinden önce sona erebilir” mesajı verdi. Bankacılar da sistemin kısa süre içinde tamamen kapanmasını bekliyor.
Alternatif olma özelliğini yitirdi
KKM getirilerinin politika faizinin %40’ı ile sınırlandırılması ve şirketler için yeni açılışların durdurulması, sistemi uzun süredir cazip olmaktan çıkardı. Son verilere göre KKM hesapları 11,6 milyar lira azalarak 477 milyar 586 milyon liraya geriledi ve toplam mevduatın yalnızca %2,04’ünü oluşturdu.
