Türkiye’de inşaat ve yıkım süreçlerinden kaynaklanan atıkların yönetimi baştan sona değişiyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni düzenleme, atıkların kaynağında ayrıştırılmasını zorunlu hale getirirken, geri dönüşüm ve yeniden kullanım oranlarını ciddi şekilde artırmayı hedefliyor.
2035’e kadar yüzde 40 geri kazanım hedefi
Yeni düzenlemeye göre, tehlikeli olmayan inşaat ve yıkıntı atıklarının en az yüzde 40’ı 2035 yılına kadar ekonomiye kazandırılacak. Bu hedef; yeniden kullanım, geri dönüşüm ve diğer geri kazanım yöntemleriyle gerçekleştirilecek.
Hafriyat toprağı için de yeni kurallar getiriliyor. Buna göre:
- Hafriyatın öncelikle çıktığı alanda kullanılması zorunlu olacak
- Yerinde değerlendirilemeyen topraklar yalnızca izinli döküm sahalarına gönderilecek
Bu adımla doğal kaynak tüketiminin azaltılması amaçlanıyor.
Dijital denetim sistemi devreye giriyor
Düzenlemenin en dikkat çeken başlıklarından biri de denetim mekanizması. Yeni sistemle birlikte:
- Hafriyat ve atık taşıyan araçlara belge zorunluluğu getirilecek
- Araç takip sistemleriyle dijital denetim yapılacak
- Kaçak döküm faaliyetleri anlık olarak izlenecek
Ayrıca denizlere, göllere, akarsulara ve izinsiz alanlara atık dökülmesi tamamen yasaklanacak.
Seçici yıkım zorunlu hale geliyor
Yeni dönemde binaların yıkımı da değişiyor. “Seçici yıkım” uygulamasıyla:
- Metal, plastik, ahşap gibi malzemeler ayrı ayrı toplanacak
- Geri dönüştürülebilir materyaller yeniden ekonomiye kazandırılacak
- Hafriyat toprağı ile diğer atıkların karıştırılması önlenecek
Bu sistem, geri dönüşüm oranlarının artırılmasında kritik rol oynayacak.
“Kirleten öder” ilkesi güçleniyor
Düzenleme kapsamında mali sorumluluk da netleştiriliyor. Buna göre:
- Atıkların toplanması, taşınması ve bertarafı maliyetleri
- Doğrudan atık üreticileri tarafından karşılanacak
Ayrıca geri kazanım tesislerinin bulunduğu bölgelerde geri dönüştürülebilir atıkların depolanmasına izin verilmeyecek. Böylece atıkların ekonomiye kazandırılması sürecinin hızlandırılması hedefleniyor.
Döküm sahalarına sıkı kriterler
Hafriyat döküm sahalarının kurulumu ve işletilmesi de daha sıkı kurallara bağlanıyor. Yeni kriterlere göre:
- Tarım arazileri
- Su havzaları
- Yerleşim alanlarına yakın bölgeler
döküm sahası kurulumu için uygun kabul edilmeyecek.
Uzman yorumu
Yeni düzenleme, inşaat sektöründe sürdürülebilirlik ekseninde önemli bir dönüşüm anlamına geliyor. Özellikle dijital denetim ve seçici yıkım uygulamaları, kayıt dışı dökümün önüne geçilmesini ve geri dönüşüm oranlarının Avrupa standartlarına yaklaşmasını sağlayabilir.
