Barınma temel hak mı, rant mı? Konut krizi derinleşiyor

Türkiye’de konut krizi, yalnızca ekonomik bir başlık olmaktan çıkarak toplumsal bir mesele haline geliyor. Son dönemde ülke genelinde ortalama kira bedellerinin 24 bin ile 26 bin 500 TL seviyelerine yerleşmesi, özellikle büyükşehirlerde barınmayı giderek zorlaştırıyor. İstanbul, İzmir ve Antalya gibi şehirlerde ise kira fiyatları birçok hane için erişilemez düzeylere ulaştı.

İstanbul’un Kadıköy, Beşiktaş ve Sarıyer gibi merkezi ilçelerinde ortalama kiraların 50-60 bin TL bandına çıkması, artık yalnızca dar gelirliyi değil orta gelir grubunu da doğrudan etkiliyor. Enflasyona paralel şekilde yıllık yüzde 30-40 seviyelerinde artan kiralar, konut piyasasında kalıcı bir baskı yaratıyor.

Uzmanlar, bu artışın tek nedeninin konut arzındaki yetersizlik olmadığını vurguluyor. Konutun bir yatırım aracı olarak görülmesi, çoklu konut sahipliği ve kısa dönem kiralama modellerinin yaygınlaşması, piyasada fiyatların yukarı yönlü hareketini hızlandırıyor. Bu durum, “barınma hakkı” tartışmasını yeniden gündeme taşıyor.

Öte yandan Avrupa’da da benzer bir tablo dikkat çekiyor. İspanya’da artan kiralara karşı düzenlenen geniş katılımlı protestolar, kiracı hareketlerinin güç kazandığını ortaya koyuyor. Kiracı örgütleri, kira bedellerinde ciddi indirimler talep ederken, talepler karşılanmazsa kira grevi gibi daha sert eylemlerin gündeme gelebileceğini belirtiyor.

Türkiye’de ise sosyal konut projeleri önemli bir adım olarak öne çıkıyor. Son yıllarda hayata geçirilen projelerle milyonlarca vatandaşın ev sahibi olduğu ifade edilse de, mevcut talep karşısında bu üretimin yeterli olup olmadığı tartışılıyor. Uzmanlara göre sadece konut üretimini artırmak, sorunu tek başına çözmeye yetmiyor.

Ekonomistler ve şehir planlamacıları, kalıcı çözüm için daha kapsamlı politikalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Arazi üretiminin artırılması, inşaat süreçlerindeki bürokrasinin azaltılması ve vergi sisteminde düzenlemeye gidilmesi öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor. Özellikle çok sayıda konuta sahip olanlara yönelik kademeli vergi uygulamaları, piyasanın dengelenmesi açısından kritik görülüyor.

Barınma hakkının temel bir insan hakkı olduğu vurgulanırken, konutun yalnızca yatırım aracı olarak değerlendirilmesinin uzun vadede sosyal eşitsizlikleri derinleştirdiği ifade ediliyor. Artan kira fiyatları karşısında hem kamu politikalarının hem de toplumsal farkındalığın belirleyici olacağı yeni bir döneme girildiği değerlendiriliyor.