Türkiye'de son dönemde reel sektörde ve ticarette hissedilen nakit sıkışıklığı her geçen gün daha belirgin hale geliyor. Birçok işletme alacaklarını tahsil etmekte zorlanırken, ödemelerin ertelenmesi piyasalarda domino etkisi yaratıyor. Alacağını tahsil edemeyen şirketler kendi borçlarını ötelemek zorunda kalırken, bu durum ekonomideki ödeme zincirini olumsuz etkiliyor.
Haberhurriyeti.com'un haberine göre ekonomistler, piyasalarda yaşanan bu nakit daralmasının üç temel nedenden kaynaklandığını ifade ediyor.
Tüketici harcamaları belirgin şekilde yavaşladı
Nakit sıkışıklığının ilk nedeni, hane halkının artan borç yükü ve harcamalarını kısmaya başlaması olarak gösteriliyor.
Vatandaşların toplam borçluluğunun 7 trilyon lirayı aşması nedeniyle zorunlu olmayan harcamaların ertelendiği belirtiliyor. Küresel belirsizlikler, yüksek faiz ortamı ve jeopolitik risklerin de etkisiyle tüketiciler alışveriş kararlarını daha temkinli veriyor.
Bu durum yalnızca otomotiv ve konut gibi yüksek bütçeli sektörleri değil; gıda, perakende ve hizmet sektörlerini de doğrudan etkiliyor. Kasap, manav, şarküteri ve küçük esnaf da satışlardaki yavaşlamanın nakit akışını bozduğunu ifade ediyor.
Altındaki gerileme "servet etkisini" zayıflattı
Ekonomistlerin dikkat çektiği ikinci unsur ise altın fiyatlarında yaşanan dalgalanma.
Türkiye'de yastık altında bulunduğu tahmin edilen binlerce ton altının değer kazanması dönemlerinde tüketicilerin kendilerini daha varlıklı hissettikleri ve harcamalarını artırdıkları belirtiliyor. Ancak altın fiyatlarında yaşanan geri çekilme, bu psikolojik desteği önemli ölçüde azalttı.
Uzmanlara göre "servet etkisi" olarak adlandırılan bu durum, tüketicilerin harcama eğilimlerini doğrudan etkiliyor. Kendisini daha az varlıklı hisseden tüketici, harcamalarını ertelemeyi tercih ediyor.
Yüksek getirili fonlar ödeme alışkanlıklarını değiştiriyor
Piyasadaki nakit sıkışıklığını artıran üçüncü neden ise yatırım fonlarına yönelen yoğun ilgi olarak gösteriliyor.
Sektör temsilcilerine göre bazı şirketler, ödeme için ayırdıkları nakdi kısa vadeli yüksek getirili yatırım fonlarında değerlendirmek amacıyla borçlarını mümkün olduğunca geciktiriyor.
Örneğin vadesi gelen yüksek tutarlı bir ödemeyi birkaç hafta erteleyen firmalar, bu süreçte nakitlerini yatırım fonlarında değerlendirerek ek gelir elde etmeyi hedefliyor. Böylece ödeme gecikmeleri yaygınlaşırken, alacaklı firmaların da tahsilat süreleri uzuyor.
Bu zincirleme yapı nedeniyle piyasadaki nakit dolaşımı yavaşlıyor ve ödeme dengesi bozuluyor.
Maaş ödemelerinde de gecikmeler yaşanabiliyor
Ekonomi çevrelerinde konuşulan iddialara göre bazı işletmelerin çalışan maaşlarını dahi kısa süreli olarak ertelediği belirtiliyor. Bu uygulamanın amacı, mevcut nakdi kısa vadeli yatırım araçlarında değerlendirerek ilave getiri sağlamak olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlar, ödeme vadelerinin sistematik biçimde uzamasının ticari güveni zedelediğini ve reel sektör üzerindeki finansman baskısını artırdığını vurguluyor.
Uzmanlar uyarıyor: Güven ortamı korunmalı
Ekonomistler, piyasalarda güven ortamının korunmasının ödeme zincirinin sağlıklı işlemesi açısından kritik önem taşıdığına dikkat çekiyor. Tahsilat sürelerinin uzaması, işletmelerin işletme sermayesi ihtiyacını artırırken özellikle KOBİ'ler üzerinde ciddi finansman baskısı oluşturuyor.
Uzmanlara göre tüketimin yeniden canlanması, finansmana erişimin kolaylaşması ve ticari ödemelerde disiplinin güçlenmesi, piyasalardaki nakit sıkışıklığının hafiflemesinde belirleyici rol oynayacak.
