Charles Thomas Munger veya bilinen adıyla Charlie Munger, (1924-2024) en güçlü yatırım derslerini ömrünün sonlarında verdi. Yaptığı konuşmanın önemli bir kısmını aşağıda bulacaksınız:50 yıl önce yaptığım aptalca bir hata olmasaydı şimdi iki kat daha zengin olabilirdim.
Bu bir şikayet değil, bir hatırlatma. Zengin olmak dahilikle ilgili değildir.
Aptallıktan kaçınmakla ilgilidir. Ve aptallık genellikle aciliyet kılığında gelir. İnsanlar hızla zengin olmak isterler. Bu dünyanın en eski tuzağıdır.
Etrafınıza bakarsanız çoğu finansal yıkımın aynı temel nedeni vardır. Sabırsızlık. Kumarhanede kumar oynamak, piyangoyu kovalamak, gözde hisse senetlerinin peşinden koşmak, borç batağına saplanmak, hepsi aynı derttir.
Hak etmeden sonuçlar istemek. Ömrüm yetti. Bu döngünün tekrarlandığını defalarca gördüm. 1920'li yıllarda insanlar borsayı bir para makinesi sandılar. 1990'lı yıllarda internet hisselerinin sadece yükselebileceğini düşündüler. 2008'de ise ev fiyatlarının asla düşmeyeceğine inandılar. Her seferinde farklı bir aptallık, yavaşça zenginleşmek.
Kulağa sıkıcı geliyor değil mi? Ama sıkıcı olan işe yarar. Maliyetlerinizi düşük tutar, kazançlarınızı yeniden yatırırsanız ve felaketlerden kaçınırsanız servet sinsice, sessizce yanınıza sokulur. Akıllı olduğunuz için değil, kendinizi ateşe atmadığınız için.
Büyük buhran döneminde büyüdüm ben. Ailelerin her şeylerini kaybettiğini gördüm. Çalışkan olmadıkları için değil, işler iyi giderken çok fazla risk aldıkları için. Sular çekildiğinde çırıl çıplak kaldılar. Bu anı ruhuma erken yaşta kazındı.
Hiçbir zaman işlerin hep harika gideceğine güvenmeyin. Aksini varsayın. En kötüsünün geleceğini varsayın ve buna hazır olun. Sadece bu zihniyet bile sizi insanların %90'ından daha zengin yapacaktır.
Hiç acele etmedim. Buffett’le Berkshire Hathaway tuğla tuğla anlaşma anlaşma inşa ettik. Göz kamaştıran numaralar yoktu. Dahiyane hamleler yoktu. Sadece sabır vardı. Çoğu insanın tahammül edemediği türden bir sabır.
Eğer heyecan arıyorsanız Las Vegas’a gidin. Eğer servet istiyorsanız sıkıcılığı kucaklayın.
Gerçek şu ki kimse bunu duymak istemez. İpuçları, kestirmeler, kolay yollar isterler. Ama para işlerindeki kestirmeler genellikle uzun dolambaçlı yollara ve derin acılara yol açar.
Zengin adamların yerlerinde duramadıkları için iflas ettiğini gördüm ve sıradan insanların onlarca yıl boyunca istikrarlı bir şekilde tasarruf ederek ve üretken işletmelere sahip olarak zenginleştiğini gördüm. Fark zeka değil mizaçtaydı.
İşte paradoks. Hızla zengin olmanın en hızlı yolu hızla zengin olmaya çalışmayı bırakmaktır.
Milyarder olmayı planlamadım. Sadece çoğu insandan daha uzun süre akılcı kaldım. Kıskançlıktan uzak durdum. Boştan uzak durdum. Dramadan uzak durdum. Ve bileşik getirinin işini yapmasına izin verdim.
Eğer bu kulağa sıkıcı geliyorsa ne ala? Sıkıcı olan güvenlidir. Sıkıcı olan ayakta kalır. Sıkıcı olan zenginleşir.
Kalabalık bu dersi asla öğrenmez. Ama belki siz öğrenebilirsiniz. Çünkü yavaşça zengin olmak sonsuza dek zengin kalmanın tek yoludur. Hayatınızı mahvetmenin tüm yolları arasında kıskançlık en faydasız olanıdır. Ona en aptalca günah dedim ve hala arkasındayım.
Bir düşünün. Şehvet size biraz keyif verebilir. Oburluk lezzetli bir yemek sunabilir. Hatta öfke sizi harekete geçirebilir. Ama kıskançlık size sefalet dışında hiçbir şey vermeyen tek günahtır.
İnsanların kıskançlıkla kendilerini yiyip bitirdiğini izleyerek büyüdüm. Komşunun yeni arabasına veya işinde şansı yaver giden bir kuzene bakıp iç çekerlerdi. Kendi durumları üzerinde çalışmak yerine başkalarınınkine takılıp kaldılar. Bu sadece akıl dışı değil, aynı zamanda yıkıcıdır.
Buffett bir keresinde dünyayı yönlendiren hırs değil, kıskançlıktır demişti. Haklıydı ve kıskançlık piyasalardaki aptallığın motorudur.
İnsanlar neden anlamadıkları hisse senetlerini alırlar? Çünkü komşuları o hisse senedinden para kazanmıştır. Neden balonlara hücum ederler? Çünkü başkaları zenginleşirken kendilerinin geride kalmasına katlanamazlar.
Yeterince balonu yaşadım ve aynı döngüyü gördüm. 90’lı yılların sonlarında internet hisseleri sıradan insanları kağıt üzerinde milyonerlere dönüştürdü. Her taksi şoförünün bir hisse senedi tüyo’su vardı. İnsanlar oyunda değillerse kendilerini aptal gibi hissediyorlardı. Bu kılık değiştirmiş kıskançlıktı ve balon patladığında o kıskanç spekülatörlerin çoğu her şeylerini kaybetti.
Kıskançlığın ilacı basittir. Başkalarının oyunlarını oynamayı bırakın. Kendi oyununuzu oynayın.
Eğer kendinizi her zaman yan komşunuzla kıyaslarsanız ne kadar paraya sahip olursanız olun asla zengin hissetmezsiniz.
Buffett benden daha fazla para kazandı mı? Hiç umursamadım. Elbette kazandı o Warren. Ama bunun ne önemi var ki? Bana yetecek kadarım vardı. İyi yaşadım. Geceleri rahat uyudum. İşte gerçek zenginlik budur.
Bazı insanlar kıskançlığın doğal olduğunu söyler. Belki öyledir. Ama dişlerinizi fırçalamazsanız genç yaşta ölmek de doğaldır. Akıllıca olan beyninizdeki doğal aptallıkla savaşmaktır.
Temeline indiğinizde kıskançlık sadece bileşik getirinin temelleri hakkındaki cehaletten ibarettir. Çünkü eğer 30 yıl boyunca servetinizi istikrarlı bir şekilde bileşik getirerek artırırsanız yan komşunuzun ne yaptığı önemli değildir. Sonuçlarınız harika olacaktır. Ve arkadan da öte işte size tavsiyem: bir dahaki sefere kıskançlık kulağınıza fısıldadığında susturun onu. Kendinize uzun soluklu bir oyun oynadığınızı hatırlatın. Kendinize kıskançlığın kimseyi zengin etmediğini hatırlatın.
Kıskançlığın itibarları mahvettiğini, ortaklıkları bitirdiğini, akıllı insanları aptalca risklere sürüklediğini gördüm. Hiçbir zaman mutluluk getirdiğini görmedim. Bir kez bile bu tuzağa düşmeyin.
Akılcı olun, sabırlı olun, sıkıcı olun ve kıskanç insanların kendilerini çıldırtmasına izin verin. Onlara karşı sahip olabileceğiniz en zeki avantaj budur.
Bu bir şikayet değil, bir hatırlatma. Zengin olmak dahilikle ilgili değildir.
Aptallıktan kaçınmakla ilgilidir. Ve aptallık genellikle aciliyet kılığında gelir. İnsanlar hızla zengin olmak isterler. Bu dünyanın en eski tuzağıdır.
Etrafınıza bakarsanız çoğu finansal yıkımın aynı temel nedeni vardır. Sabırsızlık. Kumarhanede kumar oynamak, piyangoyu kovalamak, gözde hisse senetlerinin peşinden koşmak, borç batağına saplanmak, hepsi aynı derttir.
Hak etmeden sonuçlar istemek. Ömrüm yetti. Bu döngünün tekrarlandığını defalarca gördüm. 1920'li yıllarda insanlar borsayı bir para makinesi sandılar. 1990'lı yıllarda internet hisselerinin sadece yükselebileceğini düşündüler. 2008'de ise ev fiyatlarının asla düşmeyeceğine inandılar. Her seferinde farklı bir aptallık, yavaşça zenginleşmek.
Kulağa sıkıcı geliyor değil mi? Ama sıkıcı olan işe yarar. Maliyetlerinizi düşük tutar, kazançlarınızı yeniden yatırırsanız ve felaketlerden kaçınırsanız servet sinsice, sessizce yanınıza sokulur. Akıllı olduğunuz için değil, kendinizi ateşe atmadığınız için.
Büyük buhran döneminde büyüdüm ben. Ailelerin her şeylerini kaybettiğini gördüm. Çalışkan olmadıkları için değil, işler iyi giderken çok fazla risk aldıkları için. Sular çekildiğinde çırıl çıplak kaldılar. Bu anı ruhuma erken yaşta kazındı.
Hiçbir zaman işlerin hep harika gideceğine güvenmeyin. Aksini varsayın. En kötüsünün geleceğini varsayın ve buna hazır olun. Sadece bu zihniyet bile sizi insanların %90'ından daha zengin yapacaktır.
Hiç acele etmedim. Buffett’le Berkshire Hathaway tuğla tuğla anlaşma anlaşma inşa ettik. Göz kamaştıran numaralar yoktu. Dahiyane hamleler yoktu. Sadece sabır vardı. Çoğu insanın tahammül edemediği türden bir sabır.
Eğer heyecan arıyorsanız Las Vegas’a gidin. Eğer servet istiyorsanız sıkıcılığı kucaklayın.
Gerçek şu ki kimse bunu duymak istemez. İpuçları, kestirmeler, kolay yollar isterler. Ama para işlerindeki kestirmeler genellikle uzun dolambaçlı yollara ve derin acılara yol açar.
Zengin adamların yerlerinde duramadıkları için iflas ettiğini gördüm ve sıradan insanların onlarca yıl boyunca istikrarlı bir şekilde tasarruf ederek ve üretken işletmelere sahip olarak zenginleştiğini gördüm. Fark zeka değil mizaçtaydı.
İşte paradoks. Hızla zengin olmanın en hızlı yolu hızla zengin olmaya çalışmayı bırakmaktır.
Milyarder olmayı planlamadım. Sadece çoğu insandan daha uzun süre akılcı kaldım. Kıskançlıktan uzak durdum. Boştan uzak durdum. Dramadan uzak durdum. Ve bileşik getirinin işini yapmasına izin verdim.
Eğer bu kulağa sıkıcı geliyorsa ne ala? Sıkıcı olan güvenlidir. Sıkıcı olan ayakta kalır. Sıkıcı olan zenginleşir.
Kalabalık bu dersi asla öğrenmez. Ama belki siz öğrenebilirsiniz. Çünkü yavaşça zengin olmak sonsuza dek zengin kalmanın tek yoludur. Hayatınızı mahvetmenin tüm yolları arasında kıskançlık en faydasız olanıdır. Ona en aptalca günah dedim ve hala arkasındayım.
Bir düşünün. Şehvet size biraz keyif verebilir. Oburluk lezzetli bir yemek sunabilir. Hatta öfke sizi harekete geçirebilir. Ama kıskançlık size sefalet dışında hiçbir şey vermeyen tek günahtır.
İnsanların kıskançlıkla kendilerini yiyip bitirdiğini izleyerek büyüdüm. Komşunun yeni arabasına veya işinde şansı yaver giden bir kuzene bakıp iç çekerlerdi. Kendi durumları üzerinde çalışmak yerine başkalarınınkine takılıp kaldılar. Bu sadece akıl dışı değil, aynı zamanda yıkıcıdır.
Buffett bir keresinde dünyayı yönlendiren hırs değil, kıskançlıktır demişti. Haklıydı ve kıskançlık piyasalardaki aptallığın motorudur.
İnsanlar neden anlamadıkları hisse senetlerini alırlar? Çünkü komşuları o hisse senedinden para kazanmıştır. Neden balonlara hücum ederler? Çünkü başkaları zenginleşirken kendilerinin geride kalmasına katlanamazlar.
Yeterince balonu yaşadım ve aynı döngüyü gördüm. 90’lı yılların sonlarında internet hisseleri sıradan insanları kağıt üzerinde milyonerlere dönüştürdü. Her taksi şoförünün bir hisse senedi tüyo’su vardı. İnsanlar oyunda değillerse kendilerini aptal gibi hissediyorlardı. Bu kılık değiştirmiş kıskançlıktı ve balon patladığında o kıskanç spekülatörlerin çoğu her şeylerini kaybetti.
Kıskançlığın ilacı basittir. Başkalarının oyunlarını oynamayı bırakın. Kendi oyununuzu oynayın.
Eğer kendinizi her zaman yan komşunuzla kıyaslarsanız ne kadar paraya sahip olursanız olun asla zengin hissetmezsiniz.
Buffett benden daha fazla para kazandı mı? Hiç umursamadım. Elbette kazandı o Warren. Ama bunun ne önemi var ki? Bana yetecek kadarım vardı. İyi yaşadım. Geceleri rahat uyudum. İşte gerçek zenginlik budur.
Bazı insanlar kıskançlığın doğal olduğunu söyler. Belki öyledir. Ama dişlerinizi fırçalamazsanız genç yaşta ölmek de doğaldır. Akıllıca olan beyninizdeki doğal aptallıkla savaşmaktır.
Temeline indiğinizde kıskançlık sadece bileşik getirinin temelleri hakkındaki cehaletten ibarettir. Çünkü eğer 30 yıl boyunca servetinizi istikrarlı bir şekilde bileşik getirerek artırırsanız yan komşunuzun ne yaptığı önemli değildir. Sonuçlarınız harika olacaktır. Ve arkadan da öte işte size tavsiyem: bir dahaki sefere kıskançlık kulağınıza fısıldadığında susturun onu. Kendinize uzun soluklu bir oyun oynadığınızı hatırlatın. Kendinize kıskançlığın kimseyi zengin etmediğini hatırlatın.
Kıskançlığın itibarları mahvettiğini, ortaklıkları bitirdiğini, akıllı insanları aptalca risklere sürüklediğini gördüm. Hiçbir zaman mutluluk getirdiğini görmedim. Bir kez bile bu tuzağa düşmeyin.
Akılcı olun, sabırlı olun, sıkıcı olun ve kıskanç insanların kendilerini çıldırtmasına izin verin. Onlara karşı sahip olabileceğiniz en zeki avantaj budur.
