Türkiye’de yüksek enflasyon ve hızla artan kira bedelleri, hane halklarının harcama alışkanlıklarında önemli değişimlere yol açtı. Gelir gruplarına göre tüketim harcamalarının dağılımını ortaya koyan veriler, özellikle dar gelirli kesimin bütçesinde barınma giderlerinin belirleyici kalem haline geldiğini gösterdi.
Dar gelirlinin bütçesinde kira yükü rekor kırdı
TÜİK verilerinden derlenen bilgilere göre, en düşük gelir grubunda yer alan hanelerin toplam harcamaları içinde konut ve kira giderlerinin payı 2025 yılında yaklaşık yüzde 39 seviyesine ulaştı. Böylece barınma harcamaları, ölçülebilen dönemdeki en yüksek seviyesine çıkarak tarihi zirveyi gördü.
Şeyda Uyanık'ın Ekonomi gazetesinde yer alan haberine göre, 2002 yılında aynı gelir grubunda konut ve kira harcamalarının bütçedeki payı yaklaşık yüzde 28 seviyesindeydi. Son 23 yılda yaşanan artış, özellikle son yıllardaki kira yükselişlerinin dar gelirli kesim üzerindeki etkisini ortaya koydu.
Gıda harcamaları geriledi
En alt yüzde 20’lik gelir grubunda gıda ve alkolsüz içecek harcamalarının bütçedeki payı ise yıllar içinde düşüş gösterdi. 2002 yılında yaklaşık yüzde 39 olan oran, 2025 itibarıyla yüzde 29 seviyesine kadar geriledi.
Bu değişimle birlikte konut ve kira giderleri, dar gelirli ailelerin bütçesinde gıda harcamalarının belirgin şekilde üzerine çıktı. Uzmanlar, bu durumun hanelerin temel ihtiyaçlara ayırabildiği kaynakları sınırladığına dikkat çekiyor.
Gelir grupları arasındaki fark büyüyor
Veriler, gelir grupları arasındaki harcama farklılıklarının da belirginleştiğini ortaya koydu. En yüksek gelir grubunda konut ve kira harcamalarının toplam harcamalar içindeki payı 2025 yılında yaklaşık yüzde 25 seviyesinde kaldı.
Buna karşılık en düşük gelir grubunda bu oran yüzde 39’a ulaşırken, gelir düzeyi düştükçe barınma maliyetlerinin bütçe üzerindeki baskısının arttığı görüldü.
Rakamlarla kira yükü
En düşük gelir grubunda konut ve kira payı (2002): %28
En düşük gelir grubunda konut ve kira payı (2025): %39
En düşük gelir grubunda gıda payı (2002): %39
En düşük gelir grubunda gıda payı (2025): %29
En yüksek gelir grubunda konut ve kira payı (2025): %25
Üst gelir grubunda ulaştırma öne çıktı
Araştırma sonuçlarına göre en yüksek gelir grubunun harcama kalemlerinde ulaştırma giderleri dikkat çekici bir yer tutuyor. 2025 yılında üst gelir grubunun bütçesinin yaklaşık dörtte biri ulaştırma harcamalarına ayrıldı.
Ayrıca eğitim, lokanta ve oteller ile konut harcamalarının da son 23 yılda bütçe içindeki payını artırdığı görüldü.
Sağlık ve eğitim harcamalarının payı düştü
Düşük gelir grubunda dikkat çeken bir diğer gelişme ise sağlık ve eğitim harcamalarının bütçe içindeki payının gerilemesi oldu. 2002-2025 döneminde birçok harcama kaleminin payı azalırken, barınma giderlerinin sürekli yükseliş göstermesi ekonomik baskının yönünü ortaya koydu.
Uzmanlar, kira ve konut maliyetlerindeki artışın devam etmesi halinde dar gelirli hanelerin bütçelerinde barınma harcamalarının daha da baskın hale gelebileceğini belirtiyor.
Gelir dağılımındaki baskı büyüyor
Son veriler, Türkiye’de gelir dağılımındaki eşitsizlik baskısının harcama kalıplarına da yansıdığını gösteriyor. Özellikle düşük gelir grubundaki vatandaşlar için kira ve konut giderleri, bütçenin en büyük kalemi haline gelirken, diğer temel ihtiyaçlara ayrılan payın giderek daraldığı görülüyor.
