Küresel enerji piyasalarında alarm zilleri çalıyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu’da artan jeopolitik gerilimin petrol arzında tarihi bir kesinti riski yarattığını duyurarak hükümetlere ve tüketicilere yönelik acil önlem çağrısı yaptı.
Dünya petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’sinin gerçekleştiği Hürmüz Boğazı’nda akışın durma noktasına gelmesi, küresel petrol fiyatlarını varil başına 100 doların üzerine taşıdı. IEA, bu gelişmenin eşi benzeri görülmemiş bir enerji krizini tetikleyebileceği uyarısında bulundu.
Stratejik rezervler devreye giriyor ama yeterli değil
Ajans tarafından yapılan açıklamada, piyasalardaki arz şokunu hafifletmek amacıyla 400 milyon varillik petrolün stratejik rezervlerden piyasaya sunulacağı belirtildi. Ancak bu adımın tek başına yeterli olmayacağı vurgulanarak, talebin hızla düşürülmesi gerektiğine dikkat çekildi.
Ulaşım sektörü hedefte: talebin yüzde 45’i
IEA verilerine göre küresel petrol talebinin yaklaşık yüzde 45’i ulaşım sektöründen kaynaklanıyor. Bu nedenle ajans, kısa vadede etkili olacak “davranış değişikliği” önlemlerine odaklandı.
Öne çıkan öneriler şöyle:
Uzaktan çalışma modelinin yaygınlaştırılması
Otoyollarda hız limitlerinin en az 10 km/s düşürülmesi
Toplu taşımanın teşvik edilmesi
Büyük şehirlerde “tek-çift plaka” uygulaması
Araç paylaşım sistemlerinin yaygınlaştırılması
Ticari taşımacılıkta yük optimizasyonu
Ekonomik sürüş tekniklerinin benimsenmesi
Uçuşlara sınırlama, LPG’ye stratejik kullanım
IEA ayrıca, alternatif ulaşımın mümkün olduğu durumlarda iş amaçlı uçuşların azaltılması gerektiğini belirtti. Enerji güvenliği açısından çift yakıtlı araçların benzine yönlendirilmesi ve LPG stoklarının temel ihtiyaçlar için korunması önerildi.
Sanayi tarafında ise üretim süreçlerinde verimliliğin artırılmasıyla petrol tüketiminin düşürülmesi gerektiği vurgulandı.
“Davranış değişikliği kritik”
Fatih Birol, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Orta Doğu’daki gelişmelerin küresel enerji piyasaları için ciddi bir tehdit oluşturduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Talebi azaltmaya yönelik bu önlemler, tüketicileri ekonomik şoktan korumak ve enerji güvenliğini desteklemek için kritik bir araçtır.”
Dar gelirli gruplara destek çağrısı
IEA, hükümetlere de çağrıda bulunarak, alınacak önlemler kapsamında dar gelirli kesimleri koruyacak hedef odaklı destek paketlerinin devreye alınması gerektiğini belirtti. Açıklamada, bireysel davranış değişikliklerinin küresel piyasalardaki baskıyı azaltmada hayati rol oynadığına dikkat çekildi.
